Ceramiczne pingwiny, małpy, siłacze i seksbomby zdobiły meblościanki w polskich mieszkaniach przez niemal cały okres PRL-u. Te wyjątkowe porcelanowe „rzeźby kameralne” zrobiły furorę za granicą i do dziś budzą zachwyt miłośników designu. Ich projekty zostały opracowane w połowie lat 50. XX w. w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego w Warszawie przez zespół projektantów, w skład którego wchodzili: Henryk Jędrasiak, Mieczysław Naruszewicz, Hanna Orthwein i Lubomir Tomaszewski.
Kilkaset modeli ceramicznych przedstawiających ludzi i zwierzęta odznaczało się nowoczesnym rzeźbiarskim modelowaniem i nienaśladującą dekoracją malarską. Wzory powstały z myślą o produkcji masowej. Miały być dostępne dla odbiorców indywidualnych pragnących zaaranżować swoje mieszkania zgodnie najnowszymi trendami w sztuce i designie. Nowoczesne figurki były produkowane w dużej liczbie przez wszystkie fabryki porcelany w Polsce w latach 1956–1965.
Na wystawie zaprezentujemy zbiór pochodzący z kolekcji Muzeum Narodowego w Warszawie. Jest on wyjątkowy, ponieważ w całości składa się z pierwowzorów powstałych pod osobistym nadzorem czwórki wybitnych projektantów w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego. To oni wykreowali charakterystyczny, powszechnie naśladowany styl i stworzyli najznakomitsze modele. Widzowie będą mogli podziwiać rzeźbiarski charakter prac i oryginalny język form wykreowany przez ich twórców.
Wydarzenia towarzyszące wystawie:
OPROWADZANIA KURATORSKIE
Po ekspozycji oprowadzi kuratorka wystawy Kaja Muszyńska. Zbiórka przed wejściem na wystawę / bilety 15 i 10 zł (w kasach lub online, od wtorku 2 tygodnie przed wydarzeniem) / liczba uczestników ograniczona / ok. 75 min
Kaja Muszyńska – kustoszka w Zbiorach Wzornictwa i współkuratorka Galerii Wzornictwa Polskiego w MNW, specjalizuje się w polskim wzornictwie i sztuce użytkowej, opiekuje się kolekcją ceramiki. Autorka publikacji dotyczących ceramiki, ilustracji oraz historii designu. Kuratorka i współkuratorka wystaw w Polsce i za granicą, m.in. „Retrotopia. Design for Socialist Spaces” w Kunstgewerbemuseum w Berlinie. Członkini ICOM DESIGN i Rady ICOM DESIGN (2022–2025). Popularyzuje wiedzę o polskim wzornictwie poprzez wykłady, oprowadzania i współpracę z instytucjami kultury.
OPROWADZANIA WEEKENDOWE
W wybrane niedziele zapraszamy na zwiedzanie z przewodniczkami z Działu Edukacji MNW. Zbiórka przed wejściem na wystawę / bilety 15 i 10 zł (w kasach lub online, od wtorku 2 tygodnie przed wydarzeniem) / liczba uczestników ograniczona / ok. 75 min
SPOTKANIA TEMATYCZNE NA WYSTAWIE
Rzeźba w porcelanie, porcelana w rzeźbie / prof. dr hab. Stanisław Brach. Proces tworzenia niepozornej porcelanowej „figurki” jest bardzo skomplikowany. Z jakimi wyzwaniami mierzyli się projektanci IWP? Dlaczego porcelana jest „kapryśnym” materiałem? Ile razy dzieło ląduje w piecu i jakich niespodzianek można się spodziewać po wypale? I co dzieje się, gdy artystyczne natchnienie konfrontuje się z wymogami masowej produkcji? Zapraszamy na spotkanie, które będzie niczym wizyta w warsztacie artysty. Nasz gość – rzeźbiarz i kierownik Pracowni Ceramiki warszawskiej ASP – odsłoni przed nami tajniki swojej pracy, a opowieść poprze małym pokazem technologicznym!
rotunda / bilety 15 i 10 zł (w kasach lub online od 19 maja) / ok. 80 min
Stanisław Brach – profesor ASP w Warszawie, gdzie od 2010 roku prowadzi Pracownię Ceramiki na Wydziale Rzeźby. Absolwent Wydziału Rzeźby ASP im. J. Matejki w Krakowie (dyplom w pracowni prof. Mariana Koniecznego w 2000) oraz Technikum Ceramicznego w Łysej Górze (1993). Finalista międzynarodowego konkursu Taiwan Ceramics Biennale 2016. Uczestnik rezydencji artystycznej w Centrum Ceramiki Sabukaze w Setouchi (Japonia, 2024). Pomysłodawca i organizator I Międzynarodowego Triennale Rzeźby Ceramicznej w Polsce. Założyciel Stowarzyszenia Międzynarodowe Triennale Rzeźby Ceramicznej.
Ceramiczne panoptikum w new lookowej odsłonie, czyli o polskich (i nie tylko) figurkach doby lat 50. i 60. / dr Barbara Banaś. Fenomen wzorniczy, jakim są porcelanowe figurki projektowane przez artystów z Instytutu Wzornictwa Przemysłowego, wciąż wzbudza entuzjazm rzeszy miłośników designu i kolekcjonerów. Swego czasu produkowane masowo, zaspokajały potrzeby estetyczne aspirujących do „nowoczesności” polskich odbiorców. Były też dobrem eksportowym, którym chętnie chwalono się na targach przemysłowych, ciesząc się ze sprzedażowych sukcesów i podkreślając jego wyższość nad zagranicznymi konkurentami. A jak było naprawdę? Spotkanie będzie okazją do prezentacji polskich osiągnięć i skonfrontowania ich z pomysłami artystów z „krajów bratnich” i zza żelaznej kurtyny (Czechosłowacja, Węgry, Niemcy). Wspólnie zadecydujemy, które „kotki” i „pieski” są najpiękniejsze! Sala edukacyjna / wstęp wolny / ok. 80 min
Barbara Banaś – dr historii sztuki, kustoszka dyplomowana i zastępczyni dyrektora Muzeum Narodowego we Wrocławiu, gdzie prowadzi Dział Ceramiki i Szkła Współczesnego. Specjalizuje się w badaniu historii polskiego wzornictwa i rzemiosła artystycznego. Uczestniczyła w wielu pionierskich projektach, m.in. w przygotowaniu wystawy „Rzeczy pospolite. Polskie wyroby 1899–1999” (2000). Współautorka promującej polskie osiągnięcia publikacji Out of the Ordinary. Polish Designers of 20th Century, autorka bestsellerowej pozycji Polski New Look (2011, 2019). Kuratorka wielu wystaw, m. in. wystawy stałej „Cudo-Twórcy” w Muzeum Narodowym we Wrocławiu czy „Wielka czwórka i inni. Ceramiczna rzeźba kameralna w PRL-u” (2024).
„Ptasi” spacer po wystawie i parku / Stanisław Łubieński. Przedstawienia ptaków stanowią znaczną część eksponatów na pokazie „Rzeźba na meblościankę”. Zapraszamy na hybrydowy spacer ornitologiczny po wystawie i parku w Królikarni śladami naszych ptasich bohaterów. Zastanowimy się, co sprawia, że wyobrażenie ptaka, choć artystycznie przetworzone, jasno wskazuje, jaki gatunek został odwzorowany. I co takiego jest w ptakach, że inspirują artystów od tysięcy lat. W plenerze poszukamy stworzeń widocznych na eksponatach – gołębi, srok i dzięciołów – choć na kuliki, dudki czy pingwiny raczej nie mamy co liczyć…Zbiórka przed wejściem na wystawę / bilety 15 i 10 zł (w kasach lub online od 22 września) / liczba uczestników ograniczona / ok. 75 min
Stanisław Łubieński – pisarz, dziennikarz, z zamiłowania przyrodnik. Współpracował m.in. z „Gazetą Wyborczą” i „Tygodnikiem Powszechnym”. Autor czterech książek: Pirat stepowy (2012), Dwanaście srok za ogon (2016), Książka o śmieciach (2020) i Drugie życie Czarnego kota (2025). Laureat Nagrody Nike Czytelników 2017 i Paszportu Polityki 2025 (literatura). Jego książki były tłumaczone m.in. na język angielski, francuski i chiński. Prowadzi blog Dzika Ochota, spacery przyrodnicze po Warszawie i audycję Księstwo Ptaków w radiowej Trójce. Prezes Zarządu Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków.
WARSZTATY TWÓRCZE
1 sierpnia / Co drzemie w rzeźbie, czyli lepimy w glinie
Witamy w świecie, w którym zającowi wystarczy jedno ucho, a łoś ma śmiesznie dużą głowę. Twórcy figurek patrzyli na rzeczywistość uważnym okiem, ale potrafili też bardzo pomysłowo bawić się tym, co widzieli. Podczas zajęć, przyglądając się różnym kształtom, zastanowimy się, na czym polegają uproszczenie i wyolbrzymienie. Sprawdzimy też, czy za pomocą rzeźby można przedstawić tuptanie jeża bądź śpiewanie słowika. Na końcu sami podejmiemy rzeźbiarskie wyzwanie, pracując w glinie.
10 października / Wariacje-dekoracje, czyli zdobimy ceramikę
Czy kot może zamiast łatek mieć gwiazdy? Czy wiewiórka może mieć umaszczenie jakby z drewna? A może widzieliście kiedyś misia w prostokąty? Patrząc na prace mistrzów, zainspirujemy się różnymi pomysłami na dekorację porcelany – od realistycznych, przez abstrakcyjne, po prawdziwe dekoratorskie zagadki. Na końcu spróbujemy własnych sił – poćwiczymy kreatywność, zdobiąc ceramikę. Jak pokazuje wystawa: każdy pomysł dozwolony!
Zbiórka przed wejściem na wystawę / bilety 25 zł (dziecko/opiekun) i 10 zł (każde kolejne dziecko) w kasach lub online (od wtorku 2 tygodnie przed spotkaniem) / liczba miejsc ograniczona / ok. 80 min / Uwaga! zajęcia mogą być brudzące
Zuzanna Wcisło – historyczka sztuki, studentka scenografii na warszawskiej ASP oraz edukatorka w MNW. Prowadzi lekcje muzealne, warsztaty i animacje plastyczne dla dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Interesuje się polskim teatrem lalkowym i jego związkami ze współczesną scenografią.
WARSZTATY DLA DOROSŁYCH I MŁODZIEŻY / soboty / 15.00
4 lipca / Bliższe spotkanie z porcelaną: stwórz własną rzeźbę na meblościankę / Katarzyna Szarek
Zapraszamy na warsztaty rzeźbienia w glinie – w końcu to z gliny rodziły się fantastyczne pomysły projektantów, zanim trafiły do form i pieców jako wyrób porcelanowy. Przyglądając się pełnym charakteru i dynamiki przedstawieniom ludzi i zwierząt, zastanowimy się, w czym tkwi ich urok. Prześledzimy sposoby upraszczania i wyolbrzymiania bryły, odczytamy ruch zaklęty w kompozycji tych małych arcydzieł. Na końcu, poprzez pracę w glinie, zmierzymy się z podobnymi rzeźbiarskimi wyzwaniami.
zbiórka przed wejściem na wystawę / bilety 40 zł (w kasach lub online, od wtorku 2 tygodnie przed spotkaniem) / liczba uczestników ograniczona / ok. 120 min / Uwaga! zajęcia mogą być brudzące
5 września / Bliższe spotkanie z porcelaną: udekoruj własną rzeźbę na meblościankę / Agnieszka Żuber
Czy ciekawi cię, jak dekorowano ceramikę, którą możemy oglądać na wystawie? Na spotkaniu zgłębimy tajniki zdobienia tych małych arcydzieł. Następnie, tak jak projektanci porcelanowych figurek damy się porwać fantazji i dekoratorskim eksperymentom podczas malowania i szkliwienia biskwitów. Po spotkaniu nasze dzieła zostaną wypalone w pracowni ceramicznej i wrócą do nas, gotowe do postawienia na naszych domowych meblościankach. Zbiórka przed wejściem na wystawę / bilety 40 zł (w kasach lub online, od wtorku 2 tygodnie przed spotkaniem) / liczba uczestników ograniczona / ok. 120 min / Uwaga! zajęcia mogą być brudzące
Katarzyna Szarek – rzeźbiarka, doktor sztuki, absolwentka Liceum Sztuk Plastycznych w Zakopanem oraz Wydziału Rzeźby na ASP w Warszawie (dyplom w pracowni prof. Grzegorza Kowalskiego). Prowadzi pracownię Podstaw Projektowania Przestrzennego na Wydziale Rzeźby ASP, a od 2026 roku pełni funkcję Prodziekan Wydziału Rzeźby. Brała udział w wielu wystawach indywidualnych i zbiorowych w kraju i za granicą. Członkini Rady Programowej Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku. Współpracowała m.in. z MNW (również z Muzeum Rzeźby w Królikarni), Narodowym Centrum Kultury, Dublin Theatre Festival, Teatrem Dramatycznym w Warszawie, Warszawskim Festiwalem Filmowym.
Agnieszka Żuber – ceramiczka, historyczka sztuki. Obecnie prowadzi własną markę „Lekka”, w ramach której tworzy unikatowe porcelanowe płaskorzeźby i biżuterię. Jako historyczka sztuki zajmuje się historią ceramiki, a w szczególności porcelany. Pracowała w Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie na stanowisku opiekunki działu ceramiki i szkła.
WARSZTATY DLA NAUCZYCIELI
Wystawa niepozornych „figurek na meblościankę” pozwoli nam poruszyć tematy dużych formatów: jak w czasach powojennych funkcjonował artysta-projektant? Z czym zmagał się w konfrontacji z centralnie zarządzanym przemysłem oraz nowymi ideami funkcjonalizmu sztuki użytkowej? W małej skali zobaczymy wielkie tendencje sztuki tego czasu – przyjrzymy się nowoczesnej syntezie formy, idącej w parze z inspiracjami abstrakcją organiczną. Dzięki analizie małych arcydzieł docenimy mistrzowskie sposoby budowania ekspresji. Porozmawiamy również o tym, jak trafne uproszczenia i wyolbrzymienia prowadzą zarówno do humoru, jak i stereotypizacji. Zbiórka przed wejściem na wystawę / bezpłatne wejściówki w kasie /online (od 15 września) / liczba miejsc ograniczona / ok. 120 min
Termin: 14.05–25.10.2026
Miejsce: Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego, ul. Puławska 113a, Warszawa
Tekst: Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego
Każdy fragment ma znaczenie – wywiad z prof. Mirosławem Kocińskim
Sylwetka Władysława Garnika
Maria Słaboń. 40 lat zapisane w szkle
Uwięzione w świetle — Maciej Zaborski
Litofanie i Formy Bio-Logiczne
Między kontrolą a przypadkiem. Katarzyna Krej
Ontologie formy. Dialog ceramiki i malarstwa – wywiad
Elżbieta Piwek-Białoborska (1922–1989). Ceramika – forma – dekoracja
Płynny dialog – zanurzenie i przepływ
Sztuka higieny. Lampy katalityczne
