Numery

W imieniu Redakcji kwartalnika „Szkło i Ceramika” pragnę złożyć naszym Czytelnikom, Przyjaciołom, Sympatykom najserdeczniejsze życzenia zdrowia, szczęścia, wszelkiej pomyślności oraz wielu radosnych i inspirujących chwil w Nowym Roku 2026. Niech będzie to czas realizacji planów, twórczych wyzwań i satysfakcji płynącej z codziennych oraz zawodowych osiągnięć.

Dziękuję za okazane nam zaufanie, za wszystkie rozmowy, spotkania, sugestie, uwagi i pomysły, które nieustannie inspirują nas do rozwoju i podnoszenia jakości kwartalnika.

Szczególne wyrazy wdzięczności kieruję do Autorów, którzy powierzają nam swoje teksty, dzielą się wiedzą, doświadczeniem oraz refleksją, współtworząc merytoryczną wartość„Szkła i Ceramiki”.

Serdecznie dziękuję również wszystkim osobom zaangażowanym w tworzenie naszego kwartalnika za profesjonalizm, zaangażowanie i wspaniałą 
współpracę w 2025 roku.

Barbara Szafirowska-Pape
redaktor „Szkła i Ceramiki”

W południowo-wschodniej Łotwie, nad rzeką Dźwiną leży Dyneburg (łot. Daugavpils). Jedną z atrakcji miasta jest Twierdza Daugavpils, jedyny w Europie Północnej kompleks obronny, który powstał na początku XIX wieku i przetrwał do dziś w niemal niezmienionym stanie. Obecnie w zabytkowym budynku arsenału artyleryjskiego mieści się Daugavpils Mark Rothko Art Centre, centrum współczesnej sztuki, kultury i edukacji. To jedyne miejsce w Europie Wschodniej, gdzie można obejrzeć dzieła Marka Rothko (1903–1970), światowej sławy amerykańskiego artysty urodzonego właśnie w Dyneburgu, mistrza abstrakcyjnego ekspresjonizmu i malarstwa barwnych płaszczyzn. 

Ale o Centrum Sztuki Marka Rothko nie piszę ani z uwagi na zabytkową twierdzę, ani z uwagi na osobę samego artysty. W sezonie jesiennym króluje w nim bowiem ceramika. 

Zacznę od akcentu polskiego, czyli wystawy Brak słów, na której prezentowane są prace artystów związanych z Wydziałem Ceramiki i Szkła wrocławskiej ASP. To prestiżowy projekt, dzięki któremu międzynarodowe grono może zapoznać się z polską twórczością. O wystawie możecie przeczytać więcej na stronie 15. 

Kolejna ceramiczna wystawa to 5. Łotewskie Biennale Ceramiki, na którym pokazano, wybrane przez międzynarodowe jury, 80 wybitnych prac reprezentujących artystów z 30 krajów. Ekspozycja ma bardzo mocny akcent polski. Złoty medal za pracę Violent Existence otrzymała Polka Daria Alicja Kowalewska, a laureatką srebrnego medalu jest również artystka z Polski, Hanna Miadzvedzeva za rzeźbę The Hot-Cold War. 

Matchstick in the Sand to tytuł indywidualnej wystawy litewskiej artystki Mileny Pirštelienė. Jej fotograficzne rysunki wykonane czarnym pigmentem na jednakowych porcelanowych kostkach, przedstawiające z pozoru rzeczy nieistotne, jak fragment ulicy, cień, filiżankę, zachęcają do zwolnienia tempa i przyjrzenia im się uważnie.

Dla łotewskiej artystki Sanity Ābelīte, autorki wystawy Creatures, stworzenia są tym, co ludzie powołują do istnienia w akcie twórczym. W wykreowanym przez nią czarującym świecie czekają na widza stworzenia zarówno realne, jak i fantastyczne, zaczerpnięte z mitów i historii.

Jeżeli, Drogi Czytelniku, nadal czujesz niedosyt ceramicznych wrażeń, to możesz – a w zasadzie powinieneś – odwiedzić mieszczący się w dawnej prochowni The Martinsons House, w którym na wystawie stałej zaprezentowanych jest ponad 500 prac Pēterisa Martinsonsa (1931–2013), urodzonego w Dyneburgu, najsłynniejszego na świecie łotewskiego ceramika.

Cóż, pozostaje mi więc życzyć Ci szerokiej drogi i wspaniałych, niezapomnianych wrażeń.

Nadeszło lato, czas urlopów i podróży w wymarzone miejsca. Wielu z Was ma już gotowe plany na wypoczynek, ale być może niektórzy nadal zadają sobie pytanie: dokąd pojechać, jak spędzić wolny czas? Wraz z kolejnym numerem naszego kwartalnika spieszymy z podpowiedzią i proponujemy wyruszyć na szlak festiwali i wystaw z ceramiką i szkłem w roli głównej.

Naszą podróż zacznijmy od Warszawy. W gmachu Akademii Sztuk Pięknych przy Wybrzeżu Kościuszkowskim odbywa się wystawa I Międzynarodowego Triennale Rzeźby Ceramicznej. Ekspozycja wieńczy wieloletnie starania pomysłodawców o organizację w Polsce ceramicznego wydarzenia o międzynarodowym zasięgu. Przed wizytą zapraszam do lektury wywiadu ze współorganizatorem triennale Stanisławem Brachem (str. 24).

Na naszym wakacyjnym szlaku nie może zabraknąć Dolnego Śląska. W ramach trwającego Roku Wałbrzyskiej Porcelany Muzeum Porcelany zaprasza na wystawę „Od »Kristera« do »Krzysztofa«”, która jest opowieścią o dokonaniach nieistniejącej już niestety Fabryki Porcelany „Krzysztof ”. Wspaniałym przewodnikiem po wystawie będzie artykuł dr. Tomasza Nochowicza ze str. 28. Zresztą to niejedyna atrakcja Wałbrzycha. W Galerii BWA odbywa się wystawa poświęcona twórczości Stanisława Możdżenia – wałbrzyskiego artysty ceramika i projektanta form przemysłowych, a w pobliskim Książu na ekspozycji „Książ w formie” możemy obejrzeć odtworzone figurki z porcelany z fabryki „Krzysztof ”.

Dolny Śląsk warto odwiedzić również u schyłku lata, we wrześniu. Możemy spędzić czas w pięknym Zamku Sarny na Festiwalu CeramikFest, o którym na str. 37 pisze Anna Berestecka, oraz powrócić do Wałbrzycha na I Ogólnopolski Przegląd Twórczości w Porcelanie – Porcelana TERAZ.

Jeżeli natomiast w duszy gra Wam szkło, to polecamy wystawę „Szklane korzenie. Regina Włodarczyk-Puchała, Aleksander Puchała, Jerzy Słuczan-Orkusz i Henryk Albin Tomaszewski” w Muzeum Karkonoskim w Jeleniej Górze oraz wycieczkę do czeskiego Liberca na Tydzień Doliny Kryształowej, podczas którego zostaną zaprezentowane prace polskich artystów ze Związku Artystów Szkła.

To tylko niektóre przystanki na szlaku letnich wydarzeń ceramicznych i szklarskich. W kalendarium oraz na naszej stronie www.szklo-ceramika.pl znajdziecie ich więcej. Pozostaje mi więc życzyć Wam, Drodzy Czytelnicy, aby lato upływało wolno i radośnie. Jeżeli na szlaku wakacyjnych wędrówek spotkacie ciekawych twórców lub fantastyczne miejsca, o których warto napisać, to koniecznie dajcie nam znać

Drodzy Czytelnicy

„Szkło i Ceramika” obchodzi w tym roku kolejny, doniosły jubileusz – kończymy 90 lat!

Korzenie naszego czasopisma sięgają lat 30. ubiegłego wieku. W czerwcu 1935 roku ukazał się pierwszy numer „Przemysłu Szklanego”. Wybuch II wojny światowej spowodował przerwę w wydawaniu magazynu, ale już w 1945 roku, po pokonaniu wielu trudności, „Przemysł Szklany” pojawił się znowu na rynku. W 1949 roku czasopismo zmieniło tytuł na „Przemysł Szklarski”, a w 1950 roku, kiedy rozszerzono tematykę o zagadnienia przemysłu ceramicznego, ponownie zmieniło nazwę na „Szkło i Ceramika”, pod którym to tytułem ukazuje się do dziś.

Przez te lata zmieniali się redaktorzy, szata graficzna, objętość i częstotliwość wydawania magazynu. Konsekwentnie podnosił się poziom publikowanych artykułów, rozszerzała liczba autorów, przybywało czytelników, a wraz ze zmianami zachodzącymi w przemyśle szklarskim i ceramicznym modyfikacjom ulegały działy czasopisma i coraz częściej zaczęły się w nim pojawiać tematy związane ze sztuką, rzemiosłem i historią. Niezmienne było i jest jedno – nasz kwartalnik adresujemy do wszystkich miłośników i pasjonatów szkła i ceramiki, związanych zawodowo lub hobbistycznie z tą tematyką.

Ale nie tylko my obchodzimy piękny jubileusz. Okładkę najnowszego numeru „Szkła i Ceramiki” zdobi przepiękny wazon autorstwa Bogdana Kupczyka, jednego z najważniejszych polskich projektantów szkła i długoletniego pracownika Zjednoczenia Przemysłu Szklarskiego. Pan Bogdan rozpoczął świętowanie swojej dziewięćdziesiątki od wystawy „Liczy się efekt, forma i funkcja” w Dąbrowie Górniczej, obecnie jego projekty możemy podziwiać na kolejnej wystawie „Bogdan Kupczyk. Sztuka wyboru” w Zawierciu, a ja miałam ogromną przyjemność i zaszczyt przeprowadzić z Jubilatem wywiad, w którym podzielił się wspomnieniami i przemyśleniami na temat szkła i projektowania. Rozmowę znajdziecie na stronie 32.

Panie Bogdanie, w imieniu swoim i redakcji „Szkła i Ceramiki” życzę Panu dużo zdrowia i pogody ducha i bardzo dziękuję za te wszystkie wspaniałe projekty, urzekające swoją prostotą, szlachetnością i funkcjonalnością, której znaczenie tak często Pan podkreśla.

Drodzy Czytelnicy, nasze urodziny zamierzamy świętować aktywnie i mamy nadzieję, że będziecie towarzyszyć nam w zaplanowanych wydarzeniach, o których informujemy na bieżąco na stronie internetowej oraz w mediach społecznościowych. A czego możemy sobie życzyć z okazji naszego święta? Oczywiście wiernych Czytelników. Dziękujemy, że tyle lat jesteście z nami.

Drodzy Czytelnicy

W imieniu redakcji „Szkła i Ceramiki” skład Wam oraz wszystkim naszym Czytelnikom, Przyjaciołom i Sympatykom moc gorących życzeń: Radosnych Świąt Bożego Narodzenia oraz zdrowia, szczęścia, wszelkiej pomyślności, powodów do radości i wielu pięknych chwil w Nowym Roku 2025.

Dziękujemy Wam za zaufanie, rozmowy, inspiracje, uwagi i pomysły.

Dziękujemy Autorom za powierzenie nam swoich tekstów i chęć dzielenia się wiedzą, doświadczeniem i pasją.

Dziękuję wszystkim, którzy współtworzą nasz kwartalnik za wspaniałą współpracę w 2024 roku.

Barbara Szafirowska-Pape
Redaktor „Szkła i Ceramiki”

Obrazki z Wenecji

„Wenecja to taki duży plac zabaw dla ludzi kochających sztukę i zafascynowanych kulturą”1 . Tak o tym mieście mówiła Manuela Gretkowska. I trudno się z nią nie zgodzić. Liczba wydarzeń kulturalnych odbywających sie w Wenecji jest imponująca. Do 24 listopada trwa jubileuszowe 60. Biennale Sztuki, niedawno skończył się Międzynarodowy Festiwal Filmowy, za chwilę rozpoczną się: Biennale Muzyki, Teatru, Tańca i Architektury.

Ale w dniach 14-22 września, za sprawą The Venice Glass Week, w Wenecji królowało szkło. To bez wątpienia jedno z najważniejszych wydarzeń poświęconych sztuce szkła, które ściąga artystów, rzemieślników, kuratorów, muzealników, kolekcjonerów i miłośników tego niełatwego do ujarzmienia materiału. Ponad 70 wystaw, liczne warsztaty, pokazy, konferencje i wydarzenia towarzyszące, rozsiane po Wenecji, Murano i Mestre, po raz kolejny pokazały fascynujące oblicza szkła, jakże odmienne od szklanego kiczu sprzedawanego w sklepikach w Wenecji i Murano.

Kto podróżuje, ten żyje dwa razy.

To słowa Omara Chaijama – perskiego uczonego. I mimo, że ich autor żył na przełomie XI i XII wieku nie straciły nic na aktualności. Podróże kształcą, wzbogacają nas, pozwalają przekraczać granice, także te w naszej głowie. Dzięki nim możemy oderwać się od codzienności, odkrywają przed nami nie tylko nowe lądy, ale też nasze zasoby i marzenia.

Szczególnie w okresie wakacyjnym jesteśmy zasypywani poradami, dokąd i jak podróżować, ale ja w nowym numerze „Szkła i Ceramiki” chciałam zaproponować Wam, Drodzy Czytelnicy, podróże trochę odmienne, ale zapewniam Was, że fascynujące i pełne wrażeń.

Na początek proponuję Ceramiczne podróże z prof. Ireną Lipską-Zworską. Niewiele osób potrafi tak pięknie mówić o ceramice, jak ta wspaniała artystka i nestorka polskiej ceramiki.  Jej kraina to Wyspy szczęśliwe, Góry lodowe, wielkie motyle, ażurowe ptaki, inspirowany naturą świat wyczarowany z delikatnej porcelany lub szorstkiej gliny szamotowej, pokryty pięknymi, autorskimi szkliwami.

Kolejny kierunek wspólnej podróży to galerie i muzea, w których odbywają się bardzo ciekawe wystawy ceramiki i szkła artystycznego. Zamieściliśmy relację z kilku wydarzeń, które jeszcze możecie obejrzeć. Ale odbywa się ich znacznie więcej. Zachęcam więc do śledzenia naszej strony internetowej www.szklo-ceramika.pl oraz profilu na Facebooku, gdzie staramy się umieszczać informację o aktualnych i planowanych wystawach i  festiwalach szkła i ceramiki w Polsce i na świecie.

Polecam również wizytę na pełnym przepychu XVIII-wiecznym dworze Wettynów. Zaprasza  nas tam prezentowana na Wawelu i w Zamku Królewskim w Warszawie piękna porcelana z Królewskiej Manufaktury w Miśni,  a naszym przewodnikiem będzie sam mistrz Jochann Joachim Kaendler, którego porcelanowe figurki tak wiernie oddają ducha tamtej epoki i ukazują niezwykłe umiejętności miśnieńskich rzemieślników.

Z podróżami nierozerwalnie związane są wspomnienia. Niestety w kwietniu odszedł od nas wspaniały artysta i projektant szkła, Jan Sylwester Drost. O napisanie wspomnień poprosiłam osoby, które z nim współpracowały na różnych polach. Każda z nich opisała Pana Jana jako nie tylko znakomitego projektanta, ale przede wszystkim niezwykłego człowieka, życzliwego, pomocnego, ciepłego i pełnego radości.

Drodzy Czytelnicy w imieniu redakcji życzę Wam niezapomnianych podróży i tych bliskich i dalekich, dosłownych i tych w myślach lub marzeniach. Pamiętajcie, że nawet najdłuższa podróż zaczyna się od pierwszego kroku [Jennifer Weiner, Siostry].

Nadeszła jedna z najbardziej lubianych i wyczekiwanych pór roku – WIOSNA. Wszystko wokoło się zmienia i nabiera kolorów. Pojawia się soczysta, zielona trawa, różnobarwne kwiaty, delikatne młode liście. Ptaki śpiewają, słońce świeci mocniej. Budzi się w nas ochota do życia.

Wiosna to też czas, kiedy ukazuje się nowy numer „Szkła i Ceramiki”. Dla redaktora czasopisma nadchodzi więc moment, gdy trzeba usiąść przed przysłowiową „pustą kartką” i zastanowić się, na których tekstach skupić uwagę Czytelnika. Chociaż zapewniam, że warto przeczytać wszystkie.

 Z pomocą przyszła mi budząca się właśnie do życia natura, która niezmiennie, od wieków inspiruje artystów i twórców w różnych dziedzinach sztuki. Barwy, wzory, kształty, motywy – to nieskończone źródło idei i pomysłów.

Skorzystał z nich na pewno rzeźbiarz i ceramik Michał Puszczyński. Zachęcam do przeczytania obszernego wywiadu z artystą i pionierem wypału ceramiki w piecach na drewno w Polsce. Swoistym hołdem złożonym przyrodzie są również prace rzeźbiarza Stanisława Bracha, które możemy oglądać w CSW Zamek Ujazdowski. Natomiast w warszawskiej Zachęcie zagościła wyjątkowa wystawa twórczości prof. Henryka Luli, która jak pisze jej kuratorka Katarzyna Jóźwiak-Moskal, jest prawdziwym świętem dla wielbicieli sztuki ceramiki. Już same nazwy prac Iglak, Muszla podpowiadają, skąd Profesor czerpał inspirację.

Pomyślmy też o porcelanie, o kolekcjonowaniu której opowiada Marek Kruczek. W zdobnictwie białego złota niemal od początku pojawiły się roślinne motywy oraz kształty, które bez wątpienia wątpienia są najczęściej spotykanym typem dekoracji. Przykładem talentu, kunsztu i precyzji malarstwa na porcelanie jest opisany w tym numerze wrocławski serwis królewski, zdobiony w przepiękne kwiatowe motywy, wykonany w Berlinie na zamówienie Fryderyka II. A

le natura dostarcza również pomysłów nauce. Otóż niepozorny chrząszcz o łacińskiej nazwie Cyphochilus pomógł naukowcom w wynalezieniu materiału ceramicznego, który odbija do 99,6% promieni słonecznych. Przeczytacie o tym w naszym stałym cyklu „Gorąco w nauce”.

Zachęcam do lektury nowego „Szkła i Ceramiki”, ale również do skorzystania z coraz cieplejszych i dłuższych dni. Wybierając się na spacer koniecznie zabierzcie ze sobą telefony lub szkicowniki, i szukajcie inspiracji w otaczającej przyrodzie a potem rysujcie, malujcie, lepcie. Wszak w każdym z nas drzemie dusza artysty.

Z przyjemnością oddajemy Wam do rąk ostatni w tym roku numer „Szkła i Ceramiki”. Okres Świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku to tradycyjnie czas obdarowywania. A ponieważ tradycja jest dla nas ważna, pragniemy bardzo dać Wam coś w prezencie.

Nasz grudniowy numer trochę „nabrał masy”, a to za sprawą dwudziestu dodatkowych stron, na których znajdziecie ciekawe teksty i piękne zdjęcia poświęcone naszej wspólnej pasji, czyli sztuce szkła i ceramiki. Mamy nadzieję, że nasz prezent Wam się spodoba. Dodatkowo sami możecie obdarować naszym specjalnym, świątecznym wydaniem kwartalnika kogoś, kto dzieli z Wami tę pasję. Dodamy go gratis przy zakupie prenumeraty „Szkła i Ceramiki” na 2024 r. Jesteśmy przekonani, że roczna prenumerata „Szkła i Ceramiki” będzie bardzo trafionym prezentem. Szczegóły znajdziecie w dołączonej ulotce.

Z przełomem roku związana jest druga tradycja, czyli podsumowanie i planowanie. A ponieważ tradycja jest…

Rok 2023 obfitował w wiele wydarzeń, wystaw, które staraliśmy się dla Was zrelacjonować. Udało nam się również zaprosić do współpracy nowych autorów. W kwartalniku pojawiły się dwa nowe działy: „Poznajmy się”, czyli prezentacja pracowni ceramicznych oraz „Master class”, w którym twórcy dzielą się tajemnicami swojego warsztatu. I oczywiście cieszy nas bardzo, że wzrasta liczba czytelników naszego pisma.

W roku 2024 chcemy nadal przedstawiać Wam sylwetki i twórczość wspaniałych artystów, również tych z zagranicy oraz pisać o ważnych wydarzeniach. Będziemy przypominać dawnych twórców, opisywać historię miejsc i nieistniejących już manufaktur i hut. Gorąco zapraszamy również do współtworzenia pisma. Jeżeli chcecie się podzielić interesującym materiałem, napiszcie do nas. Marzeniem naszym jest by szkło i ceramika były postrzegane jako równorzędna z malarstwem i rzeźbą dziedzina sztuki, o której warto mówić, i w którą warto inwestować.

Na koniec chciałabym bardzo podziękować wszystkim, którzy współpracują z redakcją i współtworzą nasz kwartalnik. Dziękuję również naszemu wydawcy, Sieci Badawczej Łukasiewicz – Instytutowi Ceramiki i Materiałów Budowlanych za wsparcie działań w kierunku propagowania sztuki szkła i ceramiki. No i przede wszystkim dziękuję Wam, Drodzy Czytelnicy za to, że jesteście z nami.

W imieniu redakcji i własnym życzę Wam dużo pięknych chwil w nadchodzącym 2024 roku.