Holenderskie fajansowe płytki ścienne przez prawie trzy stulecia cieszyły się ogromną popularnością w całej Europie. Ceramiczne białe kwadraty malowane w kobaltowe i manganowe wzory zdobiły wnętrza zarówno zwykłych holenderskich domów, jak i bogatych kamienic oraz europejskich zamków i pałaców.
Z a każdym razem, gdy biorę w dłonie biało-niebieską ceramiczną płytkę, wyruszam w niesamowitą podróż. Moja wyobraźnia przenosi mnie do niewielkich holenderskich warsztatów, w których przez cały dzień trwa intensywna praca. Widzę ludzi w mozole przygotowujących surowce, strzegących ognia wpiecu, przygarbionych i skupionych malarzy, którzy w świetle dnia lub blasku świec dekorują setki płytek według powtarzalnych wzorów. Widzę odpływające statki wiozące tysiące fliz do europejskich portów, a później ludzi rozładowujących towar na portowych nabrzeżach i kupców, do których trafią za chwilę przywiezione z Holandii ceramiczne skarby…
Dziś wszystko jest proste. Możemy korzystać z dobrodziejstw techniki i elektryczności, z łatwo dostępnych surowców. Choć trzy wieki temu proces produkcji niewiele różnił się od dzisiejszego, wytworzenie milionów płytek, które opuściły Holandię na przestrzeni wieków, było nie lada wyzwaniem.
Flizy wyrabiano z oczyszczonej gliny, którą wałkowano na stole posypanym piaskiem, by nie przywarła do blatu. Następnie w specjalnych prowadnicach za pomocą wałka wyrównywano jej grubość, a na powstałym plastrze umieszczano ramkę z gwoździkami na rogach i wycinano docelowy kształt. Gwoździe wbijane w glinę stabilizowały ją, co pozwalało na precyzyjne cięcie krawędzi. Dziurki po tych gwoździach nie były wypełniane i wprawne oko współczesnego obserwatora z pewnością wypatrzy je na płytkach. Dziś to właśnie te dziurki pomagają historykom sztuki datować powstanie płytki, ponieważ w różnym czasie stosowano różną ilość gwoździ w ramkach. Na płytkach wykonanych do 1635 roku znaleźć można aż 4 otwory w rogach, na późniejszych, wyprodukowanych do 1863 – 2 lub 3 otwory, a na flizach powstałych później – nie ma ich już wcale ...
Cały artykuł dostępny w nr. 2/2023 "Szkła i ceramiki". Zamów już teraz
Magdalena Gazur – trendsetterka bolesławieckiej ceramiki
Podróż śladami porcelanowej litofanii
Szepty ziemi. Lokalny surowiec w praktyce ceramicznej
Krąg osobisty – dialog artystyczny na ceramicznych paterach
„Dom”. Wystawa ceramiki litewskiej w Gdańsk
Historia dekorowania polskiej porcelany metodą kalkomanii w latach 1890–1950
Światło „Zawiercia”. Wybrane przykłady szkła oświetleniowego w stylu art déco z huty szkła w Zawierciu
Szkliwa dla praktyka – na przełaj przez naukę i technikę. Język tlenków i mapy możliwości
Pigmenty ceramiczne. To one zmieniły porcelanę
Fajans pomorski. Dialog kultur utrwalony w ceramice regionu
