Artykuły

Pieczęć

Publikowane przez nas sukcesywnie od 2018 roku monograficzne opracowania kolejnych hut szkła działających na terenie byłego Królestwa Polskiego zaczynają stopniowo przynosić owoce w postaci rosnącego zainteresowania tematyką związaną z tutejszym przemysłem szklarskim, który – jak się okazuje – w okresie od końca XVIII do początków XIX wieku stanowił bardzo znaczącą część gospodarki. Duże skupiska niewielkich hut leśnych dające w sumie znaczną produkcję globalną, zaspokajającą krajowe zapotrzebowanie, funkcjonowały na zasadach zbliżonych do mechanizmów organizacyjnych, działających w XVIII wieku na terenie południowych Niderlandów czy północnych księstw niemieckich.

Z naszego punktu widzenia zainteresowanie mieszkańców Mazowsza tą tematyką jest rzeczą bezcenną, ponieważ ich znajomość lokalnej historii, tradycji i materialnych pozostałości dawnych czasów stanowi bogate źródło informacji pozwalające na stopniowe uzupełnianie luk w dotychczasowej wiedzy gromadzonej na podstawie materiałów archeologicznych przechowywanych w zbiorach muzealnych. Po wyczerpaniu dostępnych obecnie zasobów szklanych stempli pochodzących z muzealnych magazynów pozostaje nam liczyć na zainteresowanie i dobrą wolę kolekcjonerów oraz właścicieli terenów zajmowanych niegdyś przez huty szkła, którzy często chętnie dzielą się informacjami związanymi zarówno z samymi pieczęciami, jak też ich kontekstem.

Jednym z największych i najstarszych ośrodków hutnictwa szkła działających na terenie Królestwa Polskiego były tereny położone na południe od Warszawy, w rejonie znajdującym się pomiędzy Mszczonowem a Białą Rawską (fot. 1). Pomiędzy latami 90. XVIII wieku a drugą połową XIX wieku na tym relatywnie niewielkim obszarze działało kilkadziesiąt hut, z których część udało nam się już zbadać, jednak stanowi to jedynie niewielki ułamek całości. 

Każda nowa pieczęć, stanowiąca materialny dowód rzeczywistej działalności huty, pozwala na uzupełnienie wiedzy. Jedną z nich jest udostępniony ostatnio przez znawcę historii regionu Białej Rawskiej, Pawła Kobyłczaka, interesujący stempel, znaleziony w trakcie prac rolnych odbywających się na okolicznych polach1. Jest to klasyczna sygnatura odciśnięta na opasce znajdującej się pod wylewem butelki wykonanej z ciemnozielonego, lekko skorodowanego szkła (fot. 2, rys. 1). Po rozwinięciu wykonane starannym, wersalikowym krojem litery układają się w napis „SUCHA”, umieszczony na szerokiej, odręcznie uformowanej i przyklejonej wokół szyjki butelki opasce, typowej dla wyrobów pochodzących z lat 40. i 50. XIX wieku.

Cały artykuł dostępny jest w nr 2/2025 "Szkła i ceramiki".  Zamów już teraz