Artykuły

W artykule, który ukazał się w numerze 2/2024 „Szkła i Ceramiki”, po raz pierwszy poruszyłyśmy temat związany z pewną grupą zachowanych w zbiorach anonimowych sygnatur szklanych pochodzących z butelek. Są pozbawione napisu, który umożliwia powiązanie ich z konkretną hutą działającą na obszarze, którym zajmujemy się w naszym cyklu. Jednak – tak jak już stwierdziłyśmy uprzednio – ich specyficzny charakter, zarówno pod względem zastosowanej technologii wykonania, typografii, jak i zawartej treści w zasadzie wyklucza zaliczenie ich do szkła pochodzącego z importu, wskazując raczej na ich miejscowe pochodzenie.

Zespół omówionych tu 24 stempli pochodzi z dwóch źródeł: zbiorów archeologicznych Muzeum Warszawy oraz Muzeum im. Króla Jana III w Wilanowie. Przyjmując treść zawartą w sygnaturach jako podstawowe kryterium do uporządkowania tej grupy, można je ogólnie podzielić na pieczątki zawierające przynajmniej akronim związany z domniemaną nazwą huty oraz te, na których umieszczono wyłącznie nie do końca wyjaśnione symbole typu „K 1” lub „K III”. Pod względem ich chronologii można w zasadzie założyć, że ten pierwszy rodzaj sygnatur związany był z okresem nieco późniejszym niż ten drugi, jako że w miarę upływu lat odgórnymi regulacjami stopniowo wprowadzano coraz bardziej precyzyjne wymagania odnośnie do znakowania pojemników  szklanych. Oczywiście pewną wskazówką może tu być również techniczna i graficzna jakość wykonania pieczęci.

1. Do pierwszej grupy możemy zaliczyć: Zespół czterech okrągłych stempli odciśniętych najprawdopodobniej z ceramicznej matrycy w jasnozielonym szkle średniej lub słabej jakości, zawierających usytuowane w dwóch wierszach wersalikowe litery „HP” oraz rzymską cyfrę „III” (fot. 1, rys. 1). Inicjały te związane były najprawdopodobniej z nazwą huty. Zachowane w dwóch przypadkach niewielkie fragmenty korpusów naczyń pozwalają przypuszczać, że sygnatury te pochodziły z butelek w typie „burgundek”. Trzy obiekty z tej grupy pochodzą z badań archeologicznych prowadzonych w latach 1977–1983 na terenie warszawskiego Placu Zamkowego i opublikowane zostały uprzednio w dwutomowej zbiorowej monografii wydanej w 2017 roku. Czwarty z nich pozyskano w trakcie prac poprzedzających odbudowę Zamku Królewskiego, przeprowadzonych w 1971 roku.

Cały artykuł dostępny jest w nr 2/2026 "Szkła i ceramiki".  Zamów już teraz 

Zdjęcie i rysunek: Stempel znaleziony w zasypisku latryny odsłoniętej w podwórzu dawnej kamienicy Bochenkowiczów w trakcie prac badawczych prowadzonych na terenie Placu Zamkowego. Autor: Kamila Baturo