Artykuły

Motywy kwiatów od wieków zdobią ceramikę niczym symboliczne echo ogrodowego piękna. Pozwalają nie tylko zachwycać się nad ich urokiem, lecz są także cenną wskazówką przy datowaniu i identyfikowaniu pochodzenia porcelany. Styl malatury miśnieńskiej, określany jako Meissner Maniermalerei, jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych stylów reprezentujących europejską twórczość dekoracyjną z zakresu ceramiki. Szczególnie charakterystyczne dla manufaktury miśnieńskiej jest malarstwo kwiatowe. Przyjrzyjmy mu się bliżej.

Początki malarstwa kwiatowego w Miśni sięgają końca lat 30. XVIII wieku, gdy w opozycji do orientalnych wzorów rozwijał się styl bazujący na fascynacji i obserwacji natury, podparty licznymi nowo wydanymi pozycjami botanicznymi, np. Phytanthoza ikonographia Johanna Wilhelma Weinmanna, publikacjami autorstwa Marii Sybylli Merian czy Carla von Linné. Dlatego też pierwsze prace malarskie o tematyce kwiatowej na porcelanie miśnieńskiej mają charakter wiernych odwzorowań malatur botanicznych (tzw. Pflanzenmalerei). Malarze, korzystając z dostępnych atlasów i opracowań botanicznych, starali się jak najdokładniej oddać barwy, formy, faktury, a nawet objawy chorób roślin (fot. 1). Ten rodzaj malatury ze względu na swoją złożoność malarską i czasochłonność występował na porcelanie codziennej dość krótko – od ok. 1738 do 1742 roku (zakres orientacyjny), pojawiając się później już głównie na specjalnych zamówieniach.

Bardziej schematyczno-graficzne wersje kwiatów botanicznych nazywamy kwiatami drzeworytniczymi lub „suchymi kwiatami” (niem. Holzschnittblumen), którym często towarzyszyły cienie, budujące głębie i realistyczność przedmiotowych malatur (fot. 2). Dekoracje „drzeworytnicze” najczęściej możemy spotkać w latach 40. XVIII wieku, szczególnie na początku tej dekady, i zazwyczaj są to pojedyncze kwiaty o prostych łodygach i „sztywnych” liściach lub niewielkie grupy kwiatów. Dekoracje botaniczne i drzeworytnicze niejednokrotnie są trudne do identyfikacji i rozróżnienia. Zważywszy dodatkowo na fakt istnienia tzw. dekoracji przejściowych, będących na pograniczu różnych stylistyk, często przypisanie konkretnej dekoracji do danego typu jest uznaniowe.

Od 1740 roku miśnieńska dekoracja kwiatowa powoli wkraczała w kanon opierający się na zestawie 36 podstawowych kwiatów, tzw. Grundblumen/Hauptblumen, popularnych na terenie Niemiec, nazywanych również kwiatami niemieckimi (niem. deutsche Blumen) (fot. 3). Do grupy tej należą m.in. tulipan, róża, mak pierzasty, niezapominajka, margaretka, nasturcja, powój i wiele innych.

Cały artykuł dostępny jest w nr 2/2025 "Szkła i ceramiki".  Zamów już teraz 

Na zdjęciu: Miśnia, ok. 1780 roku. Kwiaty o mocnych kolorach, dużych kwiatostanach, mocno zbliżonym do siebie ułożeniu, z charakterystycznymi palemkowatymi kwiatami, Fot. Marek Kruczek