Artykuły

Rzeźbiona kuglersko paterka, ze strefową malaturą czerwonego listru i precyzyjnymi miniaturowymi grawerunkami ośmiu krajobrazowych wedut z Kotliny Jeleniogórskiej to kolejny dolnośląski rarytas kolekcjonerski.

Dwuczęściowa dmuchana i scalona hutniczo paterka ze szkła bezbarwnego składa się z kolistej, ośmiobocznej głębokiej miseczki oraz kolistej, ośmiobocznej, niskiej trzonostopy. Pochodzi z preusslerowskiej huty szkła Carlsthal Glasfabrik, Orle – hutniczy półfabrykat i z maywaldowskiej rzeźbiarni szkła i rafinerii szkła Glas Schleiferie und Glas Raffinerie Benjamin Maywald, Cieplice Zdrój – zdobienie półfabrykatu. 

Opis ogólny
Paterka została wykonana ze szkła jednowarstwowego, bezbarwnego, grubościennego. Ręcznie uformowano ją na gorąco, hutniczo-dmuchaniem i kształtowaniem. Następnie została ręcznie ozdobiona na zimno wielostrefowym rzeźbieniem szlifierskim, kuglerskim, płaskim, wgłębnym i wypukłym, obwodowo ośmiopodziałowym. 

Autorzy pucharka
Paterka powstała w preusslerowskiej hucie szkła Carlstahl (Orle) w Kotlinie Jeleniogórskiej, jako hutniczy półfabrykat, jednakże nie ozdobiono jej w preusslerowskiej rzeźbiarni szkła w Carlstahl (Orle) ani w Schreiberhau (Szklarska Poręba). W owym czasie właścicielem tego szklarskiego przedsiębiorstwa był Christian Benjamin Preussler (1776– 1848), a osobą odpowiadającą za wykonanie, organizację i wzornictwo, a także za zlecanie prac kuglersko-malarsko-wzorniczych w innych rzeźbiarniach Franz Seraphicus Aloÿsius Pohl (1813–1884). Opisywana paterka została ozdobiona kuglersko, malarsko (czerwony listr) i grawersko w maywaldowskiej rzeźbiarni szkła w Warmbrunn (Cieplice). Wykonawcą ośmiu widokowych wedut był rzeźbiarz szkła Benjamin Maywald. Jego specjalnością było rzeźbienie wedut.

Miseczka po stronie zewnętrznej zawiera osiem płaskich, lekko wypukłych medalionów o kształcie okien. Ręcznie ozdobiona na zimno wielostrefowo, malarsko farbą czerwonego listru, termicznie wypaloną farbę. Następnie wnętrze ośmiu medalionów na miseczce ręcznie ozdobiono na zimno precyzyjnym rzeźbieniem płytko wgłębnym miniaturowym, grawerskim (rytowniczo ciętym) omówionym poniżej. Te osiem widokowych wedut zostało wyrzeźbionych wieloetapowym sposobem. Warsztat grawerski, na którym wykonano przedmiotowe weduty, dostosowano konstrukcyjnie do rzeźbienia miniatur w szkle, zaopatrując go w wymienne lupy powiększające 6- i 10-krotnie, gdyż owe osiem wedut wyrytowano ręcznie w rozmiarach: długość 3 cm, wysokość 2 cm. Ponadto przy rzeźbieniu miniatur przedramiona grawera oparte były na nadgarstkach, a nie na łokciach. Jakość wykonania owych ośmiu wedut ocenia się jako grawerski majstersztyk. Ich tematyka to architektura budynków uzdrowiskowych i miejskich oraz pałacowych i turystycznych Kotliny Jeleniogórskiej.

Weduty są podpisane grawerowaniem ciętym w gotyckiej niemczyźnie (wysokość liter – 4 mm).

• Erdmannsdorf (Mysłowice) – budynek pałacu (styl Biedemeier) i przedpole z drzewami
• Warmbrunn (Cieplice Zdrój) – budynki miejskie i kąpielowe
• Scheekoppe (Śnieżka) – góra a na jej szczycie schronisko
• Buchwald (Bukowiec) – budowla dworska i przedpole – mostek, fosa – staw, drzewa
• Ruhberg (Ciszyca) – budowla dworska i przedpole – staw, drzewa
• Kÿnast – Chojnik – ruiny zamku i przedpole z drzewami
• Anna Kapell – Kaplica św. Anny, kaplica, przedpole z drzewami
• Fischbach (Karpniki) – budynek pałacu (styl renesansowy) i przedpole – most, fosa – staw, drzewa.

Cały artykuł dostępny jest w nr 1/2025 "Szkła i ceramiki".  Zamów już teraz 

Zdjęcie: Osiem wedut. Widok od góry