Szkła śląskie z końca XVII oraz z XVIII wieku od dziesiątków lat budzą duże zainteresowanie wśród prywatnych kolekcjonerów, są ozdobą kolekcji muzealnych i osiągają na aukcjach antykwarycznych znaczne ceny. Już pod koniec XIX stulecia, gdy europejscy badacze szkła zachwycali się delikatnym szkłem weneckim, uczeni niemieccy określili i wydzielili grupy charakterystycznych przedmiotów szklanych wiązanych z ośrodkiem śląskim.
Na czym polega fenomen barokowego szkła śląskiego? Najważniejsze były dwa aspekty– dostępność odpowiedniej masy szklanej pozyskiwanej przez zdobników z jednego, sprawdzonego źródła oraz znakomity poziom dekoracji artystycznej wykonywanej w technikach dekoracji na zimno, szlifowania i rytowania.
W hutach i szlifierniach znajdujących się w dobrach hrabiów Schaffgotschów w Kotlinie Jeleniogórskiej, kolejne etapy wytwarzania zdobionych naczyń związane były z inną miejscowością i nie podlegały jednemu zarządcy. Każdy z wydzielonych przez Autorki typów i podtypów naczyń wyznacza kolejne etapy produkcji związane z wytwarzaniem szkła w hutach prowadzonych przez Preusslerów w Szklarskiej Porębie (Schreiberhau), szlifiernią w Sobieszowie (Hermsdorf ) i warsztatami rytowniczymi w Cieplicach (Warmbrunn).
Szkła o charakterze luksusowym wykonywano głównie w hutach prowadzonych przez hutmistrzów z rodu Preusslerów, czynnych w XVII i w 1. poł. XVIII wieku: w Weissbach (nad potokiem Bieleń), od 1. poł. XVIII wieku w Weiberberge (pod Babińcem), a następnie w 2. poł. XVIII stulecia w Karlsthal (Orle), w obrębie miejscowości Szklarska Poręba. Tradycyjne zasady produkcji pozwoliły na zachowanie ciągłości technologicznej, a bazowanie na surowcach z tego samego źródła, której podstawą była krzemionka ze złóż kwarcu na Izerskich Garbach (Weiss Flins), stały się podstawą dla otrzymywania wysokiej jakości masy szklanej.
Do 1785 roku w Kotlinie Jeleniogórskiej działała jedna duża, wodna szlifiernia w Sobieszowie. W Szklarskiej Porębie oraz w Cieplicach i okolicznych miejscowościach funkcjonowały nieduże szlifiernie o napędzie ręcznym, w końcu wieku także wodnym. Charakterystyczną ofertę szlifierską – obejmującą zarówno proste fasetowanie, jak i różnorodne typy szlifów reliefowych należy łączyć z funkcjonowaniem znaczącej szlifierni wodnej w Sobieszowie, stanowiącej etap pośredni między hutami, a warsztatami rytowniczymi w Cieplicach.
Ostatnią fazą opracowywania powierzchni szkła była dekoracja rytowana o charakterystycznym, perfekcyjnym rycie, wykonywana w Cieplicach, rozplanowana na wolnych płaszczyznach pomiędzy dekoracją szlifowaną. Zdobienia były dziełem rytowników z kilkunastu lub kilkudziesięciu
(w zależności od czasu) niezależnych pracowni rytowniczych o różnym stopniu przygotowania do zawodu i poziomie wykonawstwa.
W dekoracji śląskich szkieł widoczna jest zadziwiająca wielość i różnorodność tematów ikonograficznych oraz formacji ornamentalnych, które dostosowane były do potrzeb i zainteresowań szerokiego grona odbiorców pochodzących z całej Europy. Również przybywający do Cieplic kuracjusze w wielu przypadkach zapoznawali pracujących tam rzemieślników z nowymi rozwiązaniami i kierunkami modnej dekoracji czy też wręcz narzucali je (przez zamówienia). Łatwość w dostosowaniu się do gustów odbiorców także spoza Śląska umożliwiła zaoferowanie zdobionych szkieł śląskich na odległych rynkach handlowych Europy, m.in. w Niderlandach i Anglii, a także w Ameryce.
Katalog barokowego szkła śląskiego w zbiorach polskich (tom 2), obejmujący prawie 300 obiektów i słownik terminologiczny, powstał w wyniku wieloletnich prac prowadzonych przez kustosz Elżbietę Gajewską-Prorok z Muzeum Narodowego we Wrocławiu i kustosz Aleksandrę J. Kasprzak z Muzeum Narodowego w Warszawie, a jego ostateczny kształt został opracowany w wyniku projektu badawczego „Śląskie szkło barokowe; nowe ujęcie zagadnień artystycznych, technologicznych i konserwatorskich” finansowanego w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki” w latach 2019–2023 (Nr 0332/NPRH7/ H11/86/2018).
Magdalena Gazur – trendsetterka bolesławieckiej ceramiki
Podróż śladami porcelanowej litofanii
Szepty ziemi. Lokalny surowiec w praktyce ceramicznej
Krąg osobisty – dialog artystyczny na ceramicznych paterach
„Dom”. Wystawa ceramiki litewskiej w Gdańsk
Historia dekorowania polskiej porcelany metodą kalkomanii w latach 1890–1950
Światło „Zawiercia”. Wybrane przykłady szkła oświetleniowego w stylu art déco z huty szkła w Zawierciu
Szkliwa dla praktyka – na przełaj przez naukę i technikę. Język tlenków i mapy możliwości
Pigmenty ceramiczne. To one zmieniły porcelanę
Fajans pomorski. Dialog kultur utrwalony w ceramice regionu
